Otonom araç; çeşitli sensörler aracılığıyla çevresini algılayan ve insan müdahalesine gerek
kalmadan sürüş görevini otomatikleştirmek için donanım ve yazılımlardan oluşan kontrol
sistemine sahip araçlardır. Otonom araçlar; sürüş ortamını gerçek zamanlı olarak incelemek ve
herhangi bir acil durumu veya tehlikeyi yolcuya bildirmek için radar, LIDAR ve kameralar gibi
çeşitli sensörlerden toplanan verilere güvenmekte ve geliştirilen yazılımlarla topladığı verileri
işleyerek sürüşe ilişkin kararlar almaktadır.
Otomobil üreticileri, yazılımlar, AI sistemleri, bilgi ve haberleşme teknolojileri, sensörler, çip/yarı
iletkenler, araç içi ağ sistemleri, ulaşım ağı alanında çalışmalar yürüten şirketler dahil olmak üzere
birçok alanı kapsayan otonom araçlar, ulaşım sistemlerinin geleceğini şekillendirmek için önemli
bir potansiyele sahiptir. Otonom araç teknolojisi; yol ve sürüş güvenliği, emniyetli ve kolay park
etme, trafik akışının yönlendirilmesi, trafik sıkışıklığının ve kazaların azaltılması, çevresel
etkilerin azaltılması, hareketliliğin artırılması, ulaşım altyapısının iyileştirilmesi, enerji tasarrufu
gibi birçok avantaj sunarak ulaşım alanında önemli iyileştirmeler sağlama potansiyeline sahiptir.
Ancak bu teknolojinin başarıyla uygulanabilmesi için teknolojik altyapı, yasal düzenlemeler, veri
güvenliği ve kamusal kabul gibi bazı gereksinimlerin de karşılanması gerekmektedir. Otonom
sürüş teknolojisinin yaygın olarak benimsenmesinde; güvenlik, sorumluluk ve mahremiyet gibi
hususların netlik kazanması kritik öneme sahiptir. Kapsamlı bir yasal çerçevenin oluşturulması,
kullanıcıların otonom araçlara güveninin sağlanmasında ve bu teknolojinin potansiyel
faydalarından tam olarak yararlanılmasında önemli bir rol oynamaktadır.
Ülkelerdeki otonom araç uygulamaları incelendiğinde, otonom araçlarda özel araç sahipliği
seçeneklerinin sınırlandırılmadığı ancak bu araçların daha çok bir hizmet aracı ön plana çıktığı;
teslimat hizmetleri, toplu taşıma araçları, taksiler, özel kiralık araç hizmetleri ve araç paylaşım
programlarına dahil edildiği görülmektedir. Ülkemizde de otonom araç teknolojilerinin sunacağı
olumlu etkileri artırabilmek ve tüm yol kullanıcılarına optimum hareketlilik sağlamak için
yenilikçi teknolojiler altyapıya entegre edilerek paylaşımlı otonom araç modelleri ile otonom toplu
taşıma araçları geliştirilebilir. Böylece sürdürülebilir bir ulaşım kültürünün benimsenmesine ve
özel araç sahipliğine olan bağımlılığın azaltılmasına katkı sunulabilir.
Otonom araç kullanımı; hareket etme, yaşama ve deneyimleme biçimimizde köklü değişiklikler
sunmayı vaat eden ve otomotiv sektörünü dönüştüren bir değişimdir. Trafik akışını optimize etme
ve verimli yol kullanımını teşvik etme gibi faydalar sunan otonom araçların, Türkiye’nin ulaşım
sistemlerine entegrasyonu, kentsel hareketliliğin de iyileşmesini sağlayacaktır. Birçoğu insan
hatasından kaynaklanan trafik kazaları, Türkiye karayollarında da ağır kayıplar yaşanmasına neden
olmaktadır. 2022 yılı içinde gerçekleşen ölümlü veya yaralanmalı 235.176 trafik kazasında, sürücü
kaynaklı hata oranı %86,8 olarak ölçülmüştür (TÜİK Kurumsal, 2023). Gelişmiş sensör sistemleri
ve yapay zekâ (AI) teknolojileri ile donatılmış otonom araçlar, dikkatli ve hassas bir navigasyon
yaklaşımı sağlayarak trafik kazalarını önemli ölçüde azaltabilecek bir çözüm sunmaktadır.
Otonom araç teknolojisinin uygulamaya alınma sürecinin hızlandırılması ve sistematik bir
ilerleyişin sağlanması için bazı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu kapsamda Türkiye’de ve
dünyada yürütülen ve planlanan otonom araç çalışmalarına ilişkin teknolojik gelişmeler ve mevcut
durum göz önünde bulundurularak Türkiye’de otonom araç teknolojilerinin gelişimine yönelik
gelecek projeksiyonu oluşturulmuştur. Oluşturulan projeksiyon çerçevesinde; ülkemizde
yapılacak otonom araç çalışmalarını ilerletebilmek amacıyla ilgili tarafların etkin rol oynadığı bir
çalışma grubu tarafından çalışmaların yürütülmesi, ortak bir dil birliğinin sağlanarak tanımlar ve
terminolojiler çerçevesinin oluşturulması, Türkiye’de otonom araç çalışmalarının kısa ve uzun
vadeli programının oluşturulması, otonom araç testleri için izin başvuru şartlarının tespit edilmesi,
sürücü ve operatör gereksinimlerinin belirlenmesi, araç gereksinimlerinin belirlenmesi, raporlama
gerekliliklerinin belirlenmesi, laboratuvar testleri, kapalı alan testleri ve halka açık yol testleri için
gerekliliklerin belirlenmesi, teknolojik yeniliklerin teşvik edilmesi, sigorta kapsamının ve
içeriğinin belirlenmesi, siber saldırılara karşı savunma mekanizmalarının oluşturulması,
sorumluluk çerçevesinin çizilmesi, acil durum senaryolarının ve planlarının oluşturulması,
kapsamlı bir yasal çerçevenin oluşturulması, yasal altyapıda düzenlemelerin yapılması, cezai
sorumluluk konularında yetkili ve sorumlu kuruluşlarca bir çerçeve çizilmesi konularına öncelik
verilmesi gerektiği gözlenmiştir.
